Verslag opstartsessie ontwikkeltrajecten in Utrecht

Datum 21-02-2019

“Ik vind het altijd heel waardevol om collega’s van andere gemeenten te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen.”
- Anneke le Duc, gemeente Alphen aan de Rijn

Gemeenten bereiden zich voor op versterking lokale democratie

Op 14 februari 2019 organiseerde Democratie in Actie de eerste opstartsessie voor ontwikkeltrajecten. Griffiers, ambtenaren, gemeentesecretarissen en tevens een wethouder en burgemeester kwamen voor deze bijeenkomst naar de volksuniversiteit Utrecht, met het doel zich voor te bereiden voor de start van hun Democratie in Actie ontwikkeltraject. Tijdens de sessies wisselden de deelnemers onderling kennis en ervaringen uit. De verscheidenheid aan vraagstukken die aan bod kwamen, resulteerde in nieuwe kansrijke ideeën en concrete vervolgstappen.

De volgende 5 ontwikkeltrajecten stonden centraal tijdens de sessies:
 

1. Sessie Faciliteren van lokaal maatschappelijk initiatief

Aanwezige gemeenten: Haarlem, Halderberge, Heerhugowaard, Langedijk, Loon op Zand, Maasgouw, Moerdijk, Ommen, Haarlem, Valkenswaard
Begeleiding: Jitske van Popering-Verkerk (Erasmus Universiteit Rotterdam) en Mathilde van de Ven (VNG)

Aan de hand van de presentatie van Jitske van Popering gingen de deelnemers met elkaar in gesprek over de volgende vragen rondom bewonersinitiatieven:
1. Doel (wat wil je eigenlijk met bewonersinitiatieven?)
2. Proces (hoe ga je om met initiatieven?)
3. Beoordeling (welke initiatieven ga je wel ondersteunen en welke niet?)

De deelnemers concludeerden aan het einde van de sessie dat de volgende opties kansrijk zijn om verder gezamenlijk uit te werken:
1. Relatie gemeente en inwoners, praktische handvatten (gebruiksaanwijzing): hoe creëer je een ‘ingang’ waar initiatiefnemers terecht kunnen? Hoe ga je vervolgens het gesprek aan? Hoe geef je gedurende het proces de samenwerking tussen gemeente en maatschappelijke initiatieven praktisch vorm?
2. Praktische handvatten voor de interne organisatie in de gemeente: welke rol kan en wil je aannemen als gemeente? Hoe kom je tot een effectieve en passende werkwijze om initiatieven te faciliteren? Hoe overbrug je daarin verschillende afdelingen? Hoe betrek je leidinggevenden?
3. Verandering in houding en gedrag: welke houding en gedrag typeren mijn gemeente? Welke verandering van houding en gedrag zijn mogelijk of zelfs noodzakelijk voor het faciliteren van maatschappelijke initiatieven? En hoe kan je deze verandering aanmoedigen?

Daarbij passen de volgende werkvormen:
• Bij elkaar in de keuken kijken, maar dan wel met alle relevante spelers in de kamer (bijv. initiatiefnemers, inkopers, collega’s van vastgoed).
• Ervaringen en voorbeelden delen, niet alleen tussen gemeenten maar ook andersoortige ervaringen naar binnenhalen (bijv. uit buitenland, vanuit andere overheidsniveaus, vanuit wetenschap).

Neem voor meer informatie over dit traject contact op met Mathilde van de Ven via Mathilde.vandeVen@VNG.nl of 06-57593276.

Democratie in Actie biedt in dit traject:
1. Een ervaren adviseur om de eigen lokale vraagstukken in de praktijk op te pakken.

2. Sessie Spelregels voor democratische processen

Aanwezige gemeenten: Alphen aan den Rijn, Bergen NH, Emmen, Gooise Meren, Gouda, Langedijk, Wijk bij Duurstede, Ommen, Waddinxveen, Meijerijstad, Oosterhout, Fryske Marren, Schiedam
Begeleiding: Jornt van Zuylen (VNG)

Tijdens de sessie deelden de gemeenten wat hun uitdagingen zijn en welke ondersteuningsbehoeften ze hebben. Daar kwamen vragen uit naar voren als:
• Waarover maak je spelregels? Gaan ze bijvoorbeeld over het democratisch samenspel, proceslegitimiteit of de relatie tussen gemeente en initiatief?
• Voor wie maak je spelregels? Voor de raad, ambtenaren of bewoners?
• Wat voor soort spelregels zijn het? Gaan ze over waarden zoals inclusie of juist over het proces?
• Hoe kom je tot spelregels en met wie maken we ze? Maak je spelregels daarnaast telkens opnieuw en is het een permanent leerproces?
Sommige gemeenten hebben al spelregels gemaakt, maar vragen zich af hoe ze die kunnen borgen in de gemeente. Andere gemeenten hebben een opdracht/behoefte om spelregels te maken of zoeken naar een leidraad om de basiskwaliteit participatie te waarborgen. In het leertraject spelregels gaan we aan de slag met deze vragen en het ontwerpen van spelregels die passen bij de gemeentelijke context.

Neem voor meer informatie over dit traject contact op met Jornt van Zuylen via Jornt.Zuylen@VNG.nl of 06-11794403.

Democratie in Actie biedt in dit traject:
1. Een leeromgeving met deskundige adviseurs en collega’s.
2. Advies op maat in het eigen traject door een ervaren begeleider.
3. Een netwerk om kennis en ervaring mee uit te wisselen rondom concrete vraagstukken.

“Wij zijn in Ommen bezig met de Ommen Agenda, waarbij we proberen op een moderne manier de samenleving te betrekken bij de publieke besluitvorming. Vandaag is de mogelijkheid om eens even goed na te denken over hoe je dat eigenlijk doet. En niet alleen over het concept, niet alleen over de inhoud, maar ook over het geld. Wat dat betreft een prachtige dag. Ik zie absoluut graag een vervolg hieraan.”
- Ko Scheele, wethouder gemeente Ommen

3. Democratisch begroten: van initiatievenpotje tot burgerbegroting

Aanwezige gemeenten: Alphen a/d Rijn, Duiven, Houten, Noordenveld, Ommen, Maastricht
Begeleiding: Jornt van Zuylen (VNG)

Samen met Jornt van Zuylen (VNG) gingen de deelnemers in gesprek over hun vraagstukken rondom burgerbegrotingen, initiatievenfondsen en wijk- of dorpsbudgetten. Vragen die aan bod kwamen waren: Wat is de rol van de inwoners en hoe betrek je ze bij het proces? Hoe krijg je je ambtenaren mee? Hoe geef je invulling aan het budget, de reikwijdte of het thema? Hoe kunnen digitale middelen worden ingezet binnen dit proces?
De gemeenten hebben uiteindelijk samen invulling gegeven aan het vervolg door de gemeenschappelijke behoeften te bepalen met betrekking tot de vorm en de inhoud van hun ontwikkeltraject.

Ook interesse in dit traject? Aansluiten kan nog! Neem dan contact op met Sarah Erraja via Sarah.Erraja@VNG.nl.

Democratie in Actie biedt in dit traject:
1. Lokaal maatwerk: individuele begeleiding, bijvoorbeeld bij evaluatie van lopende inwonersbudgetten, opstellen verbeterplan of opstellen plan van aanpak voor eigen maatwerkbudget.
2. Gezamenlijke reflectie en uitwisseling in een netwerk van gemeenten.

4. Sessie Organisatieontwikkeling / Veranderprocessen in de lokale democratie

Aanwezige gemeenten: Alphen a/d Rijn, Asten, Bergen Limburg, Bergen NH, Gouda, Heerhugowaard, Houten, Langedijk, Wijk bij Duurstede, Moerdijk, Waddinxveen, Oosterhout, Roerdalen
Begeleiding: Sonja Bollen en Engbert Breuker (Pentascope)

Hoe ga je om met veranderprocessen in de lokale democratie? Hoe richt je je gemeentelijke processen en cultuur zodanig in dat democratische vernieuwing mogelijk wordt? Door middel van uitwisseling en opdrachten deelden gemeenten tijdens de sessie op een creatieve en inspirerende manier hun vraagstukken. Daarnaast identificeerden de gemeenten gezamenlijke thema's om binnen Democratie in Actie mee aan de slag te gaan.

Neem voor meer informatie over dit traject contact op met Emma Klever via Emma.Klever@VNG.nl of 06-45478963.

Democratie in Actie biedt in dit traject:
1. Lokaal maatwerk en expertise om uw organisatieontwikkelproces te ondersteunen.
2. Een regionaal netwerk om kennis en ervaring mee uit te wisselen rondom concrete vraagstukken.

5. Sessie Kernendemocratie

Aanwezige gemeenten: Alphen a/d Rijn, Bergen Limburg, Zaltbommel, Moerdijk
Begeleiding: Freek van Berkel (Common Eye), Ben van Essen (o.a. Landelijke Vereniging van Kleine Kernen)

Hoe richt je je lokale democratische proces in als gemeente met verschillende kernen? Hoe kun je democratie op dorp- en wijkniveau organiseren? In deze sessie deelden gemeenten hun uiteenlopende ervaringen met dorpsraden, gebiedstafels, betrekken van inwoners en de rol van de raad. Middels verkenning van hun eigen opgave en intervisie met andere gemeenten deden ze inspiratie op én keken ze naar de toekomst: waar willen ze mee aan de slag en hoe kan Democratie in Actie hier een rol in spelen?

Neem voor meer informatie over dit traject contact op met Emma Klever via Emma.Klever@VNG.nl of 06-45478963.

Democratie in Actie biedt in dit traject:
1. Advies op maat in het eigen traject door een ervaren begeleider.
2. Een netwerk om kennis en ervaring mee uit te wisselen rondom concrete vraagstukken.


Democratie in Actie

Democratie in Actie is het samenwerkingsprogramma van, voor en door gemeenten voor versterking en vernieuwing van de lokale democratie en het lokaal bestuur. Het programma wordt uitgevoerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en de VNG. Democratie in Actie ontwikkelt in het kader van het programma meerdere ontwikkeltrajecten die bijdragen aan versterking van de lokale democratie.

Naast bovengenoemde trajecten zijn ook de volgende trajecten in voorbereiding:
• Inclusief werken in het sociaal domein (in samenwerking met Movisie)
• Democratische vakman (m/v)
• Netwerk Lokale Digitale Democratie
• Leerkring raadsakkoorden voor griffiers
• Omgevingswet en participatie

Wilt u ook werken aan versterking van de lokale democratie in uw gemeente? Neem dan contact op met het Democratie in Actie team via diaservicepunt@vng.nl. Wij gaan graag het gesprek aan om te kijken welk traject aansluit op de behoeften van uw gemeente.