Tweede Kamer laat balans opmaken van lokale democratie en bestuur

Datum 07-12-2018

Op 27 november verschenen twee rapporten over lokale democratie en bestuur, die in opdracht van de Tweede Kamer zijn gemaakt. In het rapport Decentralisatie, schaalvergroting en lokale democratie van Marcel Boogers en Rik Reussing (Universiteit Twente) staan de gevolgen van schaalvergroting en decentralisaties centraal. Ambitie & Ambivalentie van Linze Schaap e.a. (Universiteit van Tilburg) gaat in op lokale democratische vernieuwingen. De Kamer bespreekt deze rapporten in 2019.

Beide rapporten bevatten geen nieuw onderzoek, maar maken een balans op van bestaand onderzoek en reflecteren aan de hand daarvan op de staat van lokale democratie en bestuur. De auteurs zetten de belangrijkste vragen, knelpunten en dilemma’s helder op een rij. Zij maken zo een samenhangende beoordeling van hoe lokale democratie en bestuur ervoor staan. Ook doen ze voorstellen voor oplossingsrichtingen.

Boogers en Reussing vinden dat schaalvergroting en regionalisering, met de bijbehorende verschuiving van taken, bevoegdheden en budgetten, de hoofdstructuur van het binnenlands bestuur verzwakt. Daarmee komen de in het huidige bestel verankerde politieke verantwoordelijkheden, toezichtsverhoudingen en verantwoordingsrelaties onder druk te staan. Ze pleiten dan ook voor een integrale visie op de organisatie van het binnenlands bestuur.

Schaap e.a. richten zich op het functioneren van de lokale democratie. Ze gaan in op alle bestanddelen van de gemeentelijke democratie: representatie via verkiezingen als ruggengraat van het stelsel, participatie van burgers via verschillende kanalen en met verschillende doelen (beïnvloeding; zelf doen) en deliberatieve vormen als consultaties, gelote groepen ed. Zij benoemen dit als een meervoudige, ‘hybride’, democratie. Deze auteurs concluderen dat er op alle fronten veel vernieuwing en beweging is in de lokale democratie, maar dat de bestaande knelpunten nog niet zijn opgelost. Ze signaleren ook dat er spanningen bestaan tussen verschillende ontwikkelingen en modellen, maar zijn positief over de mogelijkheid  verschillende democratische vormen productief te combineren.