“Participatie als toverbal”

Datum 05-11-2019

Dag van de Participatie op 4 november 2019.

Jacques Wallage* ziet participatie als begrip als een toverbal die af en toe verschiet van kleur. Wie de spanning tussen burger en bestuur echt wil wegnemen, zal rigoureuze keuzes moeten maken.

Hoe krijg je mensen zo ver dat ze meedoen in die maatschappij? Wat moet je doen om vrijwilligers en mantelzorgers en buurtpreventies bij elkaar te krijgen? Meedoen is belangrijker dan winnen, en zeker in een verhardende samenleving als de onze is participatie hard nodig. Daarover werd op 4 november gediscussieerd door een groep professionals, op de Dag van de Participatie.

Op de Dag van de Participatie ontmoeten professionals uit praktijk en wetenschap elkaar rondom participatievraagstukken in de fysieke leefomgeving. Een dag met interactieve workshops, praktische tools, met keynote sprekers vanuit wetenschap en praktijk en vanzelfsprekend volop gelegenheid om te netwerken.

Participatie is een multidisciplinair vakgebied met veel invalshoeken, successen en missers. Vragen die op deze dag aan bod kwamen, zijn: Wat hebben we geleerd van de participatie-ervaringen en onderzoeken? Hoe verschilt participatie in verschillende domeinen en verschillende beleidsfasen? Wat zijn de ervaringen en uitdagingen uit de praktijk en hoe verhouden deze zich tot de inzichten uit de wetenschap?

De Dag van de Participatie bestond uit inspirerende verhalen over participatie van o.a. Reinier van Zutphen (Nationale Ombudsman), Jacques Wallage (co-voorzitter en hoogleraar) en Arwin van Buuren (hoogleraar bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit).

Welkom met keynotes

Natasja van den Berg trapt af en vraagt zich af hoe wetenschap en participatie in de praktijk elkaar kunnen versterken.
Erik Pool, directeur Participatie bij ministerie I en W heeft het over het doel van de dag: hoe richten we het Participatievak in? Hoe kunnen we dit met iedereen doen? Krijgen we hier vandaag antwoord op?

Reinier van Zutphen zegt als Nationale Ombudsman: “De participatiesamenleving is mislukt”.
'Het is belangrijk om bij participatie degenen op te zoeken die anders denken dan jij.' ‘Ga op zoek naar de mensen die tegen je zeggen dat je kijkt met een bevooroordeelde blik en dat je nog eens goed moet nadenken over wat je doet’.
'Voor de komende 10 jaar zien we dat burgers willen worden geholpen met zelfredzaamheid, dat de overheid eerlijk is en dat er naar hen geluisterd wordt. Het gaat niet meer om inspraak maar om invloed hebben op hun eigen leven; dat is participatie.'
Eerder publiceerde de ombudsman een onderzoek naar participatie bij rijksbrede infrastructurele projecten en de informatieverstrekking rondom vergunningen.

Jacques Wallage, voorzitter OFL is er online live bij. Belangrijk: maak duidelijk in hoeverre de burger écht invloed heeft. Op welk moment kunnen ze invloed uitoefenen? Hij geeft zijn visie op de spanning tussen ambtelijke deskundigheid en ‘wisdom of the crowd’ en de rol van de betekenisvolle dialoog daarin. Lees meer in de glossy.

De 3 sprekers beantwoorden vragen uit het publiek. Over zeggenschap van de burger, dat de overheid ook moet participeren, of er een participatieproces voor raadsleden nodig is, of massaparticipatie mogelijk is en is permanente participatie mogelijk?

Daarna is het tijd voor de workshops. Er zijn 3 rondes.

Workshops

Participatie maakt meer kapot dan je lief is, stelt René Cuperus in zijn workshop: “We leven op een participatietijdbom” - hoe zorgen we ervoor dat participatie niet alleen speeltje van de elite is?
Tijdens de TED talk met Frans Verhaaren geeft hij aan dat het om de kinderen (zij zijn de toekomst) en hun inbreng gaat: "Met kinderen praten over energie. Wat geeft jou energie? Wat wil je in de wijk, dus hoe willen jullie wonen?" Het gaat om dromen verwezenlijken, via de buurtbatterij.

Plenaire afsluiting

Tijdens de afsluiting staan 3 gekozen inspirerende dames op het podium i.p.v. de staatssecretaris. Zij reageren op vragen over participatie uit de zaal. Laatste wijze woorden: interesse in omgeving, zoek elkaar op, sta open voor je omgeving en geef verandering een creatieve draai, zegt Beitske Boonstra, die onderzoek doet naar Participatie.

Participatie glossy, participatiemarkt en netwerkborrel

Daarna volgt de uitreiking van de participatie glossy aan de dames door Erik Pool, Boudewijn Steur en Arwin van Buuren. Lees de glossy hiernaast.

Afsluitend was er een netwerkborrel op de participatiemarkt.

Wat is er uit de dag gehaald en wordt er mee naar huis genomen?

Gerben Koers is er vanuit de wetenschap en meldt dat het een mooie dag was met veel informatie die hij even moet laten bezinken. De trigger is toch wel voor hem hoe gaan we het echt doen, hoe gaan we vanaf het begin mensen erbij betrekken in de leefomgeving zelf en naar hen luisteren zodat we weten waar het echt om gaat. Betrouwbaarheid is belangrijk. De mensen (burgers) moeten zich gehoord voelen. Wat gebeurt er in de praktijk? Dat zijn belangrijke elementen.

Vivian Visser doet onderzoek naar participatie aan de Erasmus Universiteit en haalt René Cuperus aan: “Met elk congres dat we organiseren raken we verder af van de burger.” Dus ga de straat op spreek de mensen aan. Open vragen stellen dan hoor je meer.

Max Brouwer van EnTra management vertelt over een tool waarin ook juist de middengroepen worden betrokken bij aardgasvrije wijken. Verder vindt hij dus ook dat volksvertegenwoordigers moeten worden betrokken bij de RES en wanneer betrek je inwoners, dat is een goede vraag.

Johan Simon gaf vanuit de zaal tijdens de afsluiting aan dat het belangrijk is om dingen vanuit het hart te doen. “Echt contact maak je door eerst contact met jezelf te maken en dan met anderen en dat er compassie is. Oordeelloos zijn en echt luisteren is belangrijk, ook juist naar de verborgen boodschap. Hij citeert Jacques Wallage: “Doe geen dingen die niet goed voelen”.

Marte Kappert meldde op twitter: Ik wens ons toe dat we vandaag écht wegkomen van geparticipeerd worden naar het bouwen aan een gelijkwaardig samenspel tussen bewoners en bestuurders met respect voor elkaar en ieders belang en motivaties.

Arwin van Buuren‏ meldt op twitter: Terugkijken op een mooie dag met leerzame ontmoetingen. De 'kist' van de participatieprofessional (de competenties) verdient aandacht. Maar hun 'keet' des te meer. We moeten werk maken van ontvankelijke, uitnodigende overheidsorganisaties en een betrokken en bescheiden politiek!

De Dag was een congres, of eigenlijk een samenwerking, of nóg beter, een participatie! Daarbij kwamen professionals uit deze sector bij elkaar om door middel van workshops en lezingen en sessies te leren over hoe zij participatie in de maatschappij onder burgers kunnen stimuleren.

Tijdens deze dag stonden ontmoetingen, gesprekken en workshops over participatie en samenwerking tussen overheid en samenleving centraal, urgenter en actueler dan ooit. Kortom, het was een dag boordevol inspiratie, nieuwe inzichten en nieuwe contacten. Onmisbaar voor iedereen die zich vanuit de praktijk of wetenschap met participatie bezighoudt.

Deze dag is een gezamenlijk initiatief van de directie Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL), de directie Democratie en Bestuur van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vanuit het programma Democratie in Actie en het Department of Public Administration and Sociology van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

*Jacques Wallage, co-voorzitter van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) en gasthoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.