Democratisch experiment in Staphorst werpt vruchten af

Datum 04-04-2019

"Power en creativiteit kun je aanboren en als gemeente faciliteren zodat hieruit concrete plannen voortkomen."
In gesprek met Lammy Roest-Jonkers, griffier gemeente Staphorst.

Het experiment: De Levensboom
Toen Basisschool De Levensboom verplaatst werd naar een andere locatie kwam er een groot stuk grond vrij in de wijk Rouveen, gelegen in de gemeente Staphorst, Overijssel. De gemeenteraad besloot de burgers te laten bepalen wat er met het vrijgekomen stuk grond moest gebeuren. Dit vanuit een democratisch experiment waar de raad zich ten doel had gesteld om te leren in een nieuwe rol van de raad als het gaat om participatie, waarbij de inwoners middels hun eigen plannen en ideeën hun visie konden uitbrengen voor een nieuwe invulling aan het gebied én de inwoners zelf mochten beslissen welk plan het beste is voor de locatie.

Op 21 januari 2019 konden de inwoners hun stem uitbrengen voor het beste idee voor de Levensboomactie. ‘Rouveen voor iedereen’, een plan bestaande uit twee panden met starterswoningen, begeleid wonen voor jongvolwassenen met autisme en zorgappartementen voor senioren werd met maar liefst 416 stemmen gekozen.

Het democratisch experiment in Staphorst is een uitstekend voorbeeld van lokale democratie dat goed tot zijn recht komt. Lammy Roest-Jonkers, griffier gemeente Staphorst, legt uit waarom de gemeenteraad het experiment heeft uitgevoerd en wat ze er vooral bijzonder aan vond.

Kun je wat vertellen over het democratisch experiment in jouw gemeente?

“Wij hebben in onze Omgevingsvisie staan dat we inwoners actief willen betrekken en creativiteit en expertise onder inwoners willen mobiliseren. Dat staat heel mooi op papier, maar hoe doen we dat nu echt? Zijn we daartoe in staat als raad? Het eerste uitganspunt was dat het democratisch experiment bedoeld was als leertraject voor de gemeenteraad. Het tweede uitgangspunt was dat er een nieuwe bestemming moest komen op het gebied van de Levensboomlocatie. Als raad hebben we eerst kaders opgesteld voor de inwoners. Zo moest de locatie een woonfunctie krijgen en mocht iedereen meedoen, ook buiten Staphorst. Daarnaast moest het project zijn eigen geld opbrengen, maar ook maatschappelijke waarde hebben voor de omgeving. Ook waren kwaliteit en duurzaamheid belangrijk. Dat zijn de belangrijkste kaders die meegegeven zijn. We hebben vervolgens inspiratiesessies georganiseerd, waarna de inwoners aan de slag gingen met ideeën bedenken.”

“Via een website zijn 34 ideeën ingediend. Tijdens een eerste ontmoetingsavond werden hiervan 14 plannen gepresenteerd door inwoners aan elkaar en experts. Op die avond zag je dat mensen elkaar opzochten om andere ideeën die ze fantastisch vonden samen te voegen. Dat heeft geresulteerd in nog een ontmoetingsavond met inwoners en uiteindelijk 4 overgebleven plannen. In januari 2019 vond de stemmingsavond plaats. Meer dan 450 mensen brachten een stem uit. ‘Rouveen voor iedereen’, een samenvoeging van oorspronkelijk drie verschillende plannen, werd met een overweldigende meerderheid gekozen.”

Wat maakte dit een democratisch experiment?

“Dat de inwoners zelf plannen mochten bedenken en indienen maakte het democratisch. Bij de eerste inspiratiebijeenkomst merkte je ook dat inwoners deze nieuwe rol voor inwoners niet gewend zijn. Het is niet alleen leren voor de raad, de gemeente, maar ook inwoners denken bij zichzelf: ‘Is het echt zo? Mogen wij echt een plan bedenken?’ Je zag dat toen het enthousiasme echt toenam. En natuurlijk maakte ook de stemronde dit tot een democratisch experiment, dat je inwoners laat kiezen wat voor plan wordt uitgevoerd.”

Wat was hier wat jou betreft zo bijzonder aan? Wat maakte het anders dan andere democratische experimenten?

“Het komt vaker voor in Nederland dat inwoners een plan mogen bedenken en kunnen indienen. Dat gebeurt in veel gemeenten. Wat ik het meest bijzonder vond aan dit participatietraject is dat de inwoners zelf ook uiteindelijk mochten beslissen met elkaar welk plan zij het allerbeste vonden.”

Wat vond je het meest bijzonder aan de betrokkenheid van de inwoners?

“De vasthoudendheid: ‘Wij hebben een plan en gaan dat ook onder de aandacht brengen". Normaal moet je als gemeente vaak trekken en duwen, maar wat je zag gebeuren was dat de mensen die een plan hadden ingediend zelf de boer opgingen om mensen te verzamelen en te vragen om te komen stemmen.”

Wat zijn de lessen die wat jou betreft hieruit getrokken kunnen worden?

“Het belangrijkste wat ik geleerd heb: power en creativiteit kun je aanboren en als gemeente faciliteren zodat hieruit concrete plannen voortkomen. Als gemeente kun je deze dingen prima uit de samenleving halen, zolang je het maar goed faciliteert. De raad heeft echt geleerd hoe je een luisterende rol inneemt. Horen wat mensen hebben in te brengen. Daarnaast heeft de raad geleerd hoe het is om iets toe te vertrouwen aan inwoners, los te laten.”

Wat zou je de volgende keer anders doen?

“De raad heeft geëvalueerd. De grootste uitkomst van alles is dat we het nog een keer willen doen. We wachten actief op een plan. Daarbij hebben we geleerd dat het belangrijk is om dezelfde taal te spreken. Je kunt wel kaders neerzetten, maar is de definitie dan ook helder voor iedereen? Op het moment dat ik zeg ‘Woonfunctie is een uitgangspunt’ moet iedereen begrijpen wat de gemeente daarmee bedoelt. Bij een vervolg moeten we de dingen dus beter definiëren. Daarnaast hebben we geleerd dat het belangrijk is om helder en duidelijk te communiceren en de verwachtingen van tevoren te managen. Deze aspecten staan natuurlijk ook benoemd in theorieën, maar een experiment in de praktijk leert om het een volgende keer nog beter aan te pakken, hoewel ieder onderwerp anders is.”

Het project ‘Rouveen voor iedereen’ zal naar verwachting medio 2020 voltooid zijn. Lees hier het verslag van de beslissingsavond.