Experimenteren met de coöperatieve wijkraad

De praktijk in Groningen
Datum 15-11-2018

In Groningen wordt vrijdag, tegelijk met de landelijke Dag van de Lokale Democratie, de Noordelijke Dag van de Democratie georganiseerd. In samenwerking met Democratie in Actie zijn de noordelijke gemeenten actief bezig een intensieve samenwerking rond het thema Nieuwe Democratie vorm te geven. De start voor dit ontwikkeltraject is vrijdag op de Dag van de Lokale Democratie in Amersfoort.

Omdat één dag niet genoeg is voor alle thema’s die democratische vernieuwing raken, is in stad Groningen, Haren en Ten Boer zelfs een hele Week van de Democratie.

Groningen manifesteert zich als voorloper met vernieuwing van de lokale democratie, met een reeks van experimenten in de wijken, zoals de Coöperatieve Wijkraad en Wijkdeal de Wijert.

Op 21 november kiezen bewoners van Groningen, Haren en ten Boer de gemeenteraad van de heringedeelde gemeente Groningen. Speciale verkiezingen die speciale aandacht verdienen. Daarom staat Groningen van 14 t/m 21 november geheel in het teken van de democratie. Met een Thorbeckelezing, democratiespellen voor scholieren, verkiezingsdebatten, workshops, stadhuisbezoeken, verkiezingscafés, lijsttrekkersdebatten door studenten, voorlichtingsbijeenkomsten, issue wrestling en een democratiefeest. 

Vitaal

Volgens Liesbeth van de Wetering, die zich bij de gemeente Groningen bezighoudt met democratische vernieuwing en gebiedsgericht werken, is democratie geen sexy onderwerp. “We gaan er eigenlijk vrij achteloos mee om, misschien omdat we denken dat onze democratie zo stevig staat. Maar we moeten er juist hard aan werken om deze vitaal te houden. Dus in de week willen we mensen laten voelen dat democratie ook over alledaagse dingen in je eigen omgeving gaat. En dat het ons allemaal raakt. Het gaat over meer dan eens in de vier jaar een hokje rood kleuren, ook om wat je zelf als democratisch burger kunt bijdragen. Daarnaast is onze boodschap: ‘ga vooral stemmen’. En we leggen een link met de landelijke dag van de lokale democratie”.

Macht delen

Wil je als gemeente dat vernieuwing van de lokale democratie echt impact heeft, dan moet je het gedegen aanpakken. Liesbeth: “Niet in de zin van een burgerlosloopgebiedje creëren waar leuke dingen kunnen gebeuren. Dan hark je een perkje aan en geef je een pot met geld en zegt: doe daar wat leuke dingen mee. Lekker veilig en het levert leuke extra’s op. Maar als je echt wilt vernieuwen moet je ook de oude dingen loslaten, serieus ruimte geven aan bewoners, lef tonen en experimenteren. Dat is een stuk weerbarstiger. Je gaat de macht delen.”

Coöperatieve wijkraad

Het meest vergaande experiment in Groningen is de coöperatieve wijkraad. Daarin beslissen 11 gelote burgers samen met 6 raadsleden binnen de wijkbegroting over alles wat er in de wijk omgaat. “We laten daarin het idee los dat deze 11 de wijk vertegenwoordigen. Door loting is er wel een meer divers gezelschap betrokken: willekeurige mensen die er meestal nooit over na hebben gedacht om actief te zijn voor hun wijk. Voorwaarde is dat zij samen een democratisch proces in de wijk organiseren. Daarom zit er een schil van 400 bewoners omheen die online meedenken. Ook organiseren ze gesprekken in de wijk via allerlei netwerken. Zo bereiken we groepen die anders niet meedoen.”   

Urgentie

En daarin schuilt precies de urgentie: teveel mensen doen niet mee. Ze zijn afgehaakt en  hebben het idee dat hun stem niet gehoord wordt. Een breed maatschappelijk fenomeen. En dat betekent volgens Liesbeth dat je bij experimenten echt invloed in hun buurt moet geven, zodat mensen ervaren dat wat ze bedenken en beslissen met elkaar ook echt gebeurt. “Tegelijkertijd moet je duidelijk zijn over vraagstukken waar de raad wel over gaat. Overkoepelende vraagstukken als veiligheid en de basis aan sociale voorzieningen en onderwerpen die impact hebben op andere wijken.”


Ingeloot

Een van de ingelote wijkraadsleden is Thea Bakhuys. Zij hield zich niet bezig met de buurt, kwam niet veel buiten de deur en was nog nooit lid van een vereniging geweest. Tot op de dag, in december 2017, dat er twee heren met een brief voor de deur stonden met de melding dat ze was ingeloot voor de wijkraad. “Toen heb ik heel snel ja gezegd. Want ik zag dat als een kans om wel betrokken te zijn en om dingen echt anders te doen. In het begin verliepen onze vergaderingen chaotisch. En dat is logisch: 17 mensen voor wie dit helemaal nieuw is.”

Voor het eerst stemmen

Maar inmiddels staat de wijkraad op de rails en gebeuren er concrete dingen die vanuit de achterban naar voren kwamen. Zoals zwerfvuil opruimen, hondenpoepbakken plaatsen en veiligheid organiseren. Thea: “Er zijn werkgroepen en we geven subsidies voor initiatieven in de wijk. Je ziet dat je iets mag neerzetten en dat dat ook echt gebeurt. En de gemeenteraad gaat er in mee. Dat is hoopgevend en geeft mij de moed om verder te gaan. Ik heb nog nooit gestemd voor de gemeenteraad omdat ik dat compleet nutteloos vond. Nu ga ik voor het eerst met volle overgave lokaal stemmen.”

Olievlekwerking

Volgens Liesbeth is het spannend voor mensen als ze voor het eerst echt mogen beslissen. “Daarom zijn we met kleine onderwerpen begonnen. “De meesten voelen zich heel verantwoordelijk om het goed te doen. En gaan daar zorgvuldig mee om. Ook is er verrassend veel expertise aanwezig. En daarbij hoeven ze ook niet alles zelf te doen. Ze hebben een heel ambtenarenapparaat tot hun beschikking.” Inspanning voor de wijkraadsleden is ongeveer een dagdeel per week en daar krijgen ze een vergoeding voor. “Iedere twee jaar loten we andere mensen en we hopen dat daar een olievlekwerking van uit gaat.”

Depolitiseren

Door het systeem van loting is politieke kleur nauwelijks een issue. Liesbeth: “Veel vraagstukken op wijkniveau hebben we politiek gemaakt, terwijl meningen over bijvoorbeeld een buurtcentrum vaak helemaal niet langs politieke scheidslijnen lopen. Maar door zo’n vraagstuk in de gemeenteraad te behandelen, krijgt het wel een politiek karakter. Dat kunnen we depolitiseren, zodat bewoners op wijkniveau hier samen pragmatisch en vanuit lokale behoeftes over kunnen beslissen. Zo kan er in de gemeenteraad meer en beter politiek worden gemaakt bij de vraagstukken met scherpere belangentegenstellingen, zoals duurzaamheid, bereikbaarheid en economische ontwikkeling. Uiteindelijk gaat het dan om een mooi samenspel tussen burger, ambtenaar en bestuurder.”