De 7 ambities van Democratie in Actie

Datum 27-11-2018

Op de Dag van de Lokale Democratie is het officiële startsein gegeven voor Democratie in Actie. Dit samenwerkingsprogramma van verschillende overheden en beroeps- en belangenverenigingen, richt zich op de versterking van de lokale democratie en het lokaal bestuur.

Deze versterking is nodig door de ingrijpende veranderingen die er op gemeenten en hun inwoners afkomen. De Omgevingswet, de energietransitie, de overgang naar aardgasvrije wijken: het zijn veranderingen die een enorme impact gaan hebben op onze samenleving, op het functioneren van het lokaal bestuur, en op het dagelijks leven van vrijwel iedereen. Daarom is het van groot belang dat inwoners gehoord worden en invloed hebben binnen hun lokale democratie, op de keuzes die door het lokaal bestuur gemaakt worden.

Democratie in Actie gaat in de periode 2018-2021 een extra impuls geven aan de grote inzet van gemeenten op dit gebied. Het programma heeft 7 ambities geformuleerd:

1.  Krachtige gemeenteraad

De gemeenteraad is het belangrijkste orgaan van de lokale democratie. De raad moet meebewegen met de veranderende samenleving om zijn rol goed te kunnen spelen. Ook de komst van de Omgevingswet vraagt dat de raad een nieuwe rol en positie gaat krijgen. De samenwerking tussen gemeenten betekent bijvoorbeeld dat de raad in staat moet zijn om een goede positie in te nemen binnen regionale samenwerking. Of dat de raad nieuwe relaties met de samenleving weet te leggen, waarin mensen steeds vaker zelf initiatieven nemen, waardoor de gemeenteraad een andere rol krijgt. De ondersteuning van de raad door de griffie en rekenkamers vormt daarbij een belangrijk aandachtspunt.

2.  Toegeruste politieke ambtsdragers

De kwaliteit van de lokale democratie wordt in belangrijke mate bepaald door de kwaliteit van individuele volksvertegenwoordigers, bestuurders of ambtenaren. Mensen geven immers invulling aan de democratie. Daarom wordt binnen Democratie in Actie ingezet op een betere toerusting van deze mensen. Dat wordt onder meer bewerkstelligd door het ontwikkelen van opleidings- en leerprogramma’s, maar ook door te kijken naar de persoonlijke opleidingsbudgetten.

3.  Beter betrokken inwoners

De energietransitie grijpt in op het dagelijks leven van inwoners. Daarom is het belangrijk dat inwoners betere mogelijkheden krijgen om invloed uit te oefenen. Daarbij moeten niet dezelfde mensen meer mogelijkheden, maar meer mensen betere mogelijkheden krijgen. Niet voor niets is inclusiviteit van de lokale democratie een belangrijk speerpunt; iedereen moet mee kunnen doen. Vanuit Democratie in Actie wordt daarom ingezet op de mix van verschillende participatie-instrumenten. Ook bestaat de komende jaren veel aandacht voor de ontwikkeling van een bijzondere vorm van bewonersinitiatief, het Right to Challenge.

4.  Responsieve ambtelijke organisatie

De veranderingen in de samenleving vragen niet alleen veranderingen van de politiek, het bestuur en de inwoners, maar ook van ambtenaren. Voor de versterking van de lokale democratie is het belangrijk dat ambtenaren zich uitnodigend opstellen tegenover initiatieven uit de samenleving. Vanuit Democratie in Actie wordt ingezet op de ontwikkeling van (democratisch) ambtelijk vakmanschap dat past bij de eisen van deze tijd. Dat wordt onder meer gedaan door hierop gericht cursussen en leergangen te ontwikkelen en kennis en ervaringen te delen.

5.  Vitale democratische gemeenschap

Een sterke lokale democratie vraagt ook om een gemeenschap, waarin democratische waarden herkend en erkend worden. Democratisch bewustzijn, inzicht in democratische waarden en kennis van de werking van de lokale democratie zijn daarbij essentieel. Daarom wordt vanuit Democratie in Actie bekeken op welke wijze de lokale media versterkt kan worden. Ook wordt ingezet op een open overheid, die transparanter is over zijn eigen functioneren. Ten slotte wordt bekeken hoe jongeren meer betrokken kunnen worden bij de lokale democratie.

6.  Krachtige lokale digitale democratie

Digitalisering is niet meer weg te denken uit de samenleving. Het heeft ook grote invloed op het functioneren van de lokale democratie. Het biedt bijvoorbeeld allerlei mogelijkheden voor inwoners om op andere manieren betrokken te worden. Er zijn ook risico’s door de mogelijkheid van desinformatie bij lokale democratie. Vanuit Democratie in Actie wordt een netwerk gecreëerd, waarbinnen projecten worden geïnitieerd die een gerichte bijdrage leveren aan een krachtige digitale democratie.

7.  Weerbaar bestuur

De opgaven van het lokaal bestuur worden steviger. De (financiële) belangen worden groter en daarmee staat er meer druk van buiten op de democratische besluitvorming binnen het openbaar bestuur. Oneigenlijke beïnvloeding daarvan is onwenselijk en onacceptabel. Vanuit dit aandachtsveld wordt actief ingezet op een grotere integriteit en veiligheid van het lokaal bestuur, mede door de ontwikkeling van een basisscan integriteit en een woningscan. Ook wordt ingezet op het tegengaan van oneigenlijke beïnvloeding en ondermijning. Dit wordt onder meer gedaan door de lancering van een ondermijningsapp.