De lokale democratie versterken en vernieuwen

Op steeds meer terreinen voelen gemeenten de urgentie van grote maatschappelijke opgaven. De energietransitie, aardgasvrije wijken, de Omgevingswet en de decentralisatie in het sociaal domein brengen ingewikkelde vraagstukken en uitdagingen met zich mee. Bij veel van deze vraagstukken is de rol van inwoners cruciaal. Daarom is het van groot belang dat inwoners gehoord worden en invloed hebben binnen hun lokale democratie op de keuzes die door het lokaal bestuur gemaakt worden. 

Bekijk hier de animatie.

Op deze vraagstukken moet samengewerkt worden, met inwoners, bedrijfsleven en instellingen, urgenter en intensiever dan ooit tevoren. Die samenwerking vraagt van gemeenten om een andere manier van denken en werken, met andere rollen en vaardigheden.

DEMOCRATIE IN ACTIE ondersteunt gemeenten bij deze democratische vragen en uitdagingen. Dit samenwerkingsprogramma is een gezamenlijk initiatief van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de beroeps- en belangenverenigingen en een groot aantal partners.

De zeven aandachtsgebieden van Democratie in Actie 

1. Krachtige gemeenteraad

De gemeenteraad is voor veel inwoners nog steeds het belangrijkste orgaan van de lokale democratie. De raad moet meebewegen met de veranderende samenleving om zijn rol goed te kunnen spelen. 

2. Toegeruste politieke ambtsdragers

De kwaliteit van de lokale democratie wordt in belangrijke mate bepaald door de kwaliteit van individuele volksvertegenwoordigers en bestuurders. Door het ontwikkelen van opleidings- en leerprogramma’s, maar ook door te kijken naar de persoonlijke opleidingsbudgetten worden politieke ambtsdragers ondersteund. 

3. Beter betrokken inwoners

Niet dezelfde mensen moeten meer mogelijkheden krijgen, maar er moeten meer mensen betere mogelijkheden krijgen. Inclusiviteit van de lokale democratie is een belangrijk speerpunt; iedereen moet mee kunnen doen. 

4. Responsieve ambtelijke organisatie

Democratie in Actie zet in op de ontwikkeling van (democratisch) ambtelijk vakmanschap door onder meer hierop gerichte cursussen en leergangen te ontwikkelen en kennis en ervaringen te delen.

5. Krachtige lokale digitale democratie

Digitalisering is niet meer weg te denken uit de samenleving en het functioneren van de lokale democratie. Het biedt bijvoorbeeld allerlei mogelijkheden voor inwoners om op andere/nieuwe manieren betrokken te worden. Er wordt een netwerk gecreëerd, waarbinnen projecten worden opgestart die een gerichte bijdrage leveren aan een krachtige digitale democratie.  Zoals de proeftuin voor het verder onderzoeken en (uit)testen van de toegevoegde waarde van (open source) digitale participatiemiddelen.  

6. Vitale democratische gemeenschap

Een sterke lokale democratie vraagt om een gemeenschap waarin democratische waarden herkend en erkend worden. De lokale media spelen hierin een grote rol evenals een open overheid, die transparanter is over haar eigen functioneren. Ook wordt bekeken hoe jongeren meer betrokken kunnen worden. 

7. Weerbaar bestuur

Vanuit het Netwerk Weerbaar Bestuur wordt actief ingezet op een grotere weerbaarheid en integriteit en veiligheid van het lokaal bestuur. Ook wordt ingezet op het tegengaan van oneigenlijke beïnvloeding en ondermijning. 

Aanbod van Democratie in Actie

Lokaal algemeen

Quick Scan Lokale Democratie: analyse-instrument dat inzicht geeft in de kwaliteit van de lokale democratie in uw gemeente.

Lokaal maatwerk

Raad in Beraad: workshop met de gemeenteraad over de rol van de raad. 
Grip op regionale samenwerking: workshop met de gemeenteraad over regionale samenwerking. 
Versterking lokale driehoek: analyse en workshop met lokale driehoek van burgemeester, gemeentesecretaris en griffier. 
Right to Challenge-maatwerk: training met bewoners, ambtenaren en politici. 
Maatwerkondersteuning: op aanvraag.

Innovatietrajecten en leren van elkaar

Innovatietrajecten worden opgezet en geïnitieerd met gemeenten die zelf hebben aangegeven dat het noodzakelijk is nieuwe instrumenten of vormen te ontwikkelen. Ook is het waardevol dat gemeenten van elkaar leren; inzichten opdoen en lessen kunnen trekken uit elkaars ervaringen. Het programma zet actief in op het ontsluiten van ervaringen, of dat nu goede of juist slechte ervaringen zijn via het kennisplatform op www.lokale-democratie.nl

Het Kennisplatform is nog in ontwikkeling en zal voor de zomer gereed zijn.