Column Frank Speel: Stille democratie

Ik was de afgelopen weken voor het programma Democratie in Actie veel op pad.  Ik was in Friesland waar ik over “Mienskip” hoorde. Mienskip staat voor onderlinge verbondenheid die wordt ingezet om de gemeenschap te beschermen, bijvoorbeeld tegen het water. Mienskip is ook ontstaan door het isolement van de dorpen. De Mienskip staat voor de zelfredzaamheid van een klein dorp, de afhankelijkheid en de verbondenheid  van de mensen. Een vorm van samenleven in een lokale democratie waar we vandaag de dag van kunnen leren, een soort stille democratie in het DNA van mensen. Het is er wel, iedereen voelt het, maar je ziet het niet! 

Mijn werk bracht mij ook in Drenthe, waar ik een overleg bijwoonde van Drentse bestuurders. Daar had men het over “Naoberschap”. Een vergelijkbaar begrip waarbij ieder naober in het naoberschap een zogenaamde naoberplicht heeft. Ook hier voel je dat men geen programma Democratie in Actie nodig heeft om die onderlinge verbondenheid te stimuleren; dat zit in de genen. 
Dit vind ik het mooie van mijn werk op het terrein van de vernieuwing van de lokale democratie. Terwijl ik mijn hele leven lang al in de Randstad woon en werk (op een plaatsing in Brussel na) brengt mijn werk voor de VNG mij in heel Nederland. Mooi om de culturele en regionale verschillen te ervaren en tegelijkertijd vanuit de VNG de goede voorbeelden te ontdekken, te analyseren en die vervolgens te delen met andere gemeenten. Lokaal blijven leren daar gaat het om in het programma Democratie in Actie. 

Want of er nu een apart woord bestaat – zoals Mienskip of Naoberschap – in iedere streek in Nederland proef ik de aanwezigheid van die verbondenheid van mensen in de nabije lokale democratie. Ik geniet steeds weer van de rijkdom van de lokale verschillen, van de energie voor bepaalde thema’s en zeker als dat cultureel of historisch is te verklaren. Ik benoem het als stille democratie, net zoals stille diplomatie (je praat er niet over, je doet het gewoon, maar het is vaak juist zeer effectief). Het gaat dus niet om de ego’s van bestuurders, niet om het succes van een landelijk democratieprogramma, maar om de betrokkenheid en verbondenheid van mensen. 

Hoe groot of klein je eigen buurt, wijk, gemeenschap is, lokale democratie is en blijft mensenwerk. Ik ben er van overtuigd dat hier hetzelfde geldt als met het groeien van gras: “je kunt er wel aan trekken, maar het groeit er niet harder van”. Ik geloof in het koesteren en het voeden van de stille democratie, zoals bedoeld in “Mienskip” of “Naoberschap”.

Frank Speel , Programmamanager Versterking Democratie en Bestuur vanuit de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG).