Column Boudewijn Steur: 'Spelen in de lokale democratie'

Auteur Boudewijn Steur, programmamanager Democratie in ActieDatum 18-04-2019

Laatst zat ik voor het eerst bij een spel over lokale democratie. Ik merkte dat de tijd voorbij vloog. Ik had gewoon een leuke avond, die bovendien erg nuttig was geweest. En ik was niet de enige. Mijn tafelgenoten gingen gedurende het spel helemaal op in hun rol. De een was wethouder, de ander een verontruste burger en weer een ander een kritisch raadslid. Gezamenlijk moesten we komen tot een gedragen besluit. Spelenderwijs kwamen we erachter hoe moeilijk dat was. En hoeveel we leerden om vanuit verschillende perspectieven te kijken naar hetzelfde vraagstuk.

Spellen worden steeds vaker gebruikt in gemeenten – en ik snap wel waarom. Niet alleen worden moeilijke onderwerpen makkelijker bespreekbaar, maar democratie wordt daardoor ook leuker. Deze spellen zijn het bewijs dat democratie niet per se saai of formeel hoeft te zijn.

Een paar mooie voorbeelden wil ik niet ongenoemd laten. Vanuit Studio Vers Bestuur – een initiatief van de provincie Overijssel om de lokale democratie te vernieuwen – zijn twee serious games ontwikkeld. Eén voor raadsleden om het gesprek te voeren over hoe je als gemeenteraad wilt functioneren. Het voelt veiliger om dat in de setting van een spel te doen, waarbij er gesproken wordt over kaderstelling wel of niet, besluitvorming aan het eind, bewonersinitiatieven wel of niet altijd ondersteunen, manier van communiceren en taalgebruik. En één game voor participatieprocessen. Daarbij staat de vraag centraal hoe overheid en samenleving beter met elkaar kunnen samenwerken. Het spel kan worden gebruikt om te oefenen aan de hand van een reële of fictieve casus.

Maar er zijn legio voorbeelden. Neem bijvoorbeeld DemoCreatieSpel of het Nieuwe Samenspel. Het achterliggende idee is nagenoeg gelijk. Bij deze spellen kruipen deelnemers in de huid van inwoners of ondernemers, ambtenaren, wethouders of raadsleden om in concrete situaties tot een plan of besluit te komen. Het draait in deze spellen om het verkrijgen van begrip voor elkaars standpunten. En vanuit dat begrip komen tot gezamenlijke keuzes.

Deze spellen lenen zich in het bijzonder goed voor vraagstukken in de leefomgeving. Dat is met het oog op de Omgevingswet een belangrijk gegeven. Zo heeft de gemeente Den Haag een digitaal 3D spel ontwikkeld, waarbij het opdoen van ervaring met integraal samenwerken in het kader van de Omgevingswet hoog in het vaandel staat. Ik heb het nog niet gespeeld, maar ook hier denk ik dat inwoners het leuk vinden om deel te nemen. Al spelende zien inwoners immers wat er concreet verandert in de leefomgeving.

Serious gaming kan – als het slim wordt ingezet – gebruikt worden om inwoners te betrekken die normaal gesproken niet participeren. Juist het spelelement kan het voor deze inwoners leuk en interessant maken om mee te doen. Vooral voor jongeren kan het helpen de drempel te verlagen. Daarmee hebben zij dan een eerste, prettige kennismaking met de lokale democratie. Het doet mij een beetje denken aan een variant op de slogan van de Belastingdienst: Makkelijker kunnen we het niet maken, leuker wel!